Fort Kniepass to wyjątkowy zabytek historyczny położony w Salzburskim Saalachtalu, w pobliżu granicy austriacko-niemieckiej. Fortyfikacja powstała jako element systemu obronnego kontrolującego strategiczne przejście przez dolinę rzeki Saalach. Dzięki swojemu położeniu fort przez wieki odgrywał istotną rolę militarną. Dziś Fort Kniepass jest popularnym celem turystycznym, oferującym odwiedzającym możliwość poznania historii regionu oraz podziwiania spektakularnych widoków na Alpy. Wizyta w tym miejscu to doskonała okazja do połączenia edukacji historycznej z relaksem na łonie natury.
Od posterunku granicznego „Chniepoz” do fortu Kniepass
Wraz z ponownym otwarciem jako Fort Kniepass w czerwcu 2025, ten historyczny posterunek graniczny w Salzburskim Saalachtalu rozpoczął nowy rozdział swojej bogatej i burzliwej historii. Obiekt znany niegdyś jako „Chniepoz” został po raz pierwszy odnotowany w źródłach już w 1350 roku. Jako ufortyfikowany punkt kontrolny odgrywał kluczową rolę strategiczną w regionie, strzegąc ważnego przejścia wzdłuż rzeki Saalach. W 1613 roku arcybiskup Markus Sittikus polecił poszerzyć wąski przesmyk poprzez wysadzenie skał, co znacząco poprawiło dostępność szlaku. Następnie, w czasie wojna trzydziestoletnia, arcybiskup Paris Lodron rozbudował fortyfikację w 1621 roku, wzmacniając jej funkcje obronne. Co istotne, forteca nigdy nie została poważnie uszkodzona w działaniach wojennych, dzięki czemu zachowała się w dużej mierze w swojej pierwotnej formie. W późniejszych latach pełniła funkcje reprezentacyjne oraz służyła jako posterunek strzelecki.
Fort Kniepass © Salzbuerger Burgen und Schlösser, Kathrin Gollackner
Dzisiaj Fort Kniepass wkracza w nową erę jako nowoczesna atrakcja turystyczna, która przybliża zwiedzającym nie tylko historyczne znaczenie tego miejsca, ale także szerszy temat granic w przeszłości i teraźniejszości. Jesienią 2023 roku rozpoczęły się prace budowlane i zakrojona na szeroką skalę rewitalizacja. Latem 2025 roku kompleks pod nazwą Fort Kniepass po raz pierwszy otworzył swoje podwoje dla zwiedzających. Za planowanie i realizację projektu odpowiadała organizacja, która zarządza również fortecą Hohensalzburg, zamkami Hohenwerfen i Mauterndorf oraz przełęczą Kniepass.
Szlak edukacyjny KniePASS: doświadczenie historii i granic
Fort Kniepass od XIV wieku pełnił funkcję ważnego posterunku granicznego na szlaku pomiędzy Austrią a Bawarią. Właśnie dlatego szlak edukacyjny „KniePASS”, prowadzący z doliny przez fortyfikacje i pokonujący około 55 metrów przewyższenia, poświęcony jest tematowi granic w szerokim znaczeniu.
Wyposażeni w broszurę „KniePASS” odwiedzający wędrują szlakiem z dwunastoma stacjami tematycznymi. Każda z nich porusza inny aspekt granic – historycznych, geograficznych, społecznych i osobistych – jednocześnie przybliżając historię samego miejsca. Dzięki temu goście nie tylko poznają dzieje fortu, ale również mają okazję skonfrontować się z własnymi granicami i możliwościami. Trasa prowadzi również przez historyczne fortyfikacje, co pozwala w pełni zanurzyć się w przeszłości przełęczy. Dla najmłodszych przygotowano grę terenową – dzieci szukają rysunkiów na skałach i rozwiązują zagadki, które towarzyszą im na kolejnych etapach wędrówki. Na końcu trasy, od 1 do 1,5 godziny, uczestnicy są zaproszeni do podsumowania swojego osobistego „KniePASS” i refleksji nad tym, jak radzą sobie z własnymi granicami.
Fort Kniepass był ufortyfikowanym posterunkiem granicznym między Austrią a Księstwem Bawarii © Salzburger Burgen & Schlösser
VIPER SLIDE: najdłuższa zjeżdżalnia rurowa w Alpach
W Fort Kniepass czeka też prawdziwa dawka adrenaliny: najdłuższa (150 m) i najwyższa (56 m różnicy wysokości) sucha zjeżdżalnia rurowa w Alpach. VIPER SLIDE prowadzi spektakularnie od historycznej fortyfikacji w dół do doliny, zapewniając wyjątkowe wrażenia zarówno dzieciom, jak i dorosłym. W wygodnych, filcowych workach z siedziskiem osiąga się prędkość do 35 km/h. Trasa rozpoczyna się od poziomej karuzeli, a następnie prowadzi dynamicznym zjazdem aż do krytego placu zabaw w centrum dla zwiedzających.
Dodatkowych emocji dostarcza pomiar czasu przejazdu oraz sześć różnych efektów świetlnych i dźwiękowych. Użytkownicy mogą wybrać motyw jazdy – od zielonej dżungli, przez przestrzeń kosmiczną, aż po klimat dyskotekowy – dzięki czemu każdy zjazd staje się unikalnym doświadczeniem. Atrakcja, dostępna niezależnie od warunków pogodowych, jest również dokumentowana zdjęciem pamiątkowym, które można nabyć po przejeździe. Zjeżdżalnia działa w trybie jednoosobowym, a minimalny wzrost uczestnika wynosi 130 cm.
Atrakcje kulinarne, kryty plac zabaw i sklep
Kulinarną atrakcją Fort Kniepass tworzy leżąca tuż przy drodze B178 restauracja „Fort Kulinarik”. Jej właściciele, Eva Schevers i Thomas Hollaus, serwują specjały przygotowywane z wysokiej jakości regionalnych produktów, podkreślając smak i charakter lokalnej kuchni. Goście mogą delektować się różnorodnymi daniami w nowoczesnym, jasnym i przyjaznym wnętrzu lokalu, który oferuje około 90 miejsc siedzących. Na miejscu dostępna jest również strefa dań na wynos oraz sklep z produktami ekologicznymi, dzięki czemu można zabrać smaki regionu ze sobą do domu. Przy sprzyjającej pogodzie dodatkową atrakcją jest ogródek, idealny na spokojny odpoczynek na świeżym powietrzu.
Rodziny z dziećmi docenią natomiast kryty plac zabaw o powierzchni 80 m², wyposażony w dużą ściankę wspinaczkową, siatkę do balansowania, zjeżdżalnię, tor kulkowy oraz elementy konstrukcyjne. Podczas gdy dorośli relaksują się przy kawie, dzieci mogą aktywnie się bawić, rozwijając zręczność, kreatywność i umiejętności ruchowe.
Centrum Fermentacji: smakuj, odkrywaj, ucz się!
Innowacyjnym projektem kulinarnym zrealizowany w ramach centrum dla zwiedzających jest Centrum Fermentacji. Oprócz wysokiej jakości produktów fermentowanych, odwiedzający mogą tu skorzystać z bogatej oferty edukacyjnej i warsztatowej. Osoby zainteresowane fermentacją powinny nie tylko poznać stosowane techniki, ale także rozwinąć świadomość w zakresie zdrowego i zrównoważonego odżywiania”. Dzięki temu „Fort Kulinarik” staje się nie tylko atrakcyjnym przystankiem kulinarnym dla turystów, ale również ważnym miejscem spotkań i wymiany doświadczeń dla lokalnej społeczności. Aktualny przegląd warsztatów i wydarzeń organizowanych w Centrum Fermentacji dostępny jest na oficjalnej stronie obiektu.
Arena na świeżym powietrzu
Nowością w Fort Kniepass jest arena plenerowa. W koncertach, spektaklach teatralnych, pokazach oraz różnego rodzaju prezentacjach organizowanych w historycznych murach fortu może uczestniczyć nawet 500 osób. Arena stanowi ważny krok w kierunku połączenia bogatej historii obiektu z nowoczesnymi formami kultury i wydarzeń. Celem renowacji było nie tylko zachowanie zabytkowego charakteru miejsca, ale również przekształcenie go w tętniące życiem centrum wydarzeń kulturalnych o różnorodnym charakterze. Aktualny przegląd wszystkich wydarzeń dostępny jest na oficjalnej stronie obiektu.
Edukacja przez zabawę: oferty dla grup i wycieczek szkolnych
Fort Kniepass to wyjątkowe miejsce nie tylko na indywidualny wypad, ale także na wycieczki dla grup i klas szkolnych. Tematyczne spacery z przewodnikiem pozwalają odkryć historię fortu w angażujący sposób — od interaktywnych programów dla dzieci, takich jak „Zdobywamy Kniepass!”, po specjalne oprowadzania dla dorosłych. Dodatkową atrakcją jest szybki zjazd na zjeżdżalni Viper Slide, który dostarcza niezapomnianych emocji. Dzięki dogodnej lokalizacji, z przystankiem autobusowym i parkingiem dla autokarów, fort jest łatwo dostępny dla grup zorganizowanych. Na miejscu dostępna jest również oferta gastronomiczna „Fort Kulinarik” oraz warsztaty w centrum fermentacji — idealne uzupełnienie wizyty dla dzieci i dorosłych.
Kącik zabaw dla dzieci w centrum dla zwiedzających © Salzburger Burgen & Schlösser, Kathrin Gollackner
